Szkoła Integracyjna w Szalejowie Górnym

Idź do spisu treści

Menu główne

Z logopedią na Ty

Szkoła dla Rodziców
 

Rozwój mowy dziecka


W procesie rozwoju mowy  (języka) wyróżniamy:

1) okres melodii
2) okres słowa (wyrazu)
3) okres zdania
4) okres swoistej mowy dziecka

1.Okres melodii od urodzenia do ukończenia 1-go roku życia

W tym okresie pojawiają się:
gruchanie lub głużenie (3 m.ż),
gaworzenie (4-5 m.ż),
naśladowanie dźwięków otoczenia (6-7 m.ż),
tworzenie pierwszych słów (koniec 1 roku życia).
Dziecko może poprawnie wymawiać samogłoski: a, e, o, i oraz spółgłoski: b, d, t, m, n. Głosek pojawiających się w okresie głużenia czy nawet gaworzenia nie należy traktować jako informacji
są to podświadomie uprawiane ćwiczenia artykulacyjne i słuchowe.
Pod koniec 1 roku życia dziecko zaczyna rozumieć naszą mowę
spełnia proste polecenia, samo zaczyna mówić, choć początkowo używa tylko kilku wyrazów.


2.Okres słowa (wyrazu) od końca 1-go do końca 2-go roku życia dziecka

Dziecko próbuje naśladować słyszane dźwięki. Naśladuje nie tylko mowę poprawną, równie łatwo przyswaja mowę wadliwą, błędy otoczenia. Na tym etapie mowy używa wszystkich samogłosek oprócz nosowych (ą,ę), wymawia spółgłoski:p, b, m, n, t, d, k, czasami udaje mu się wymówić ś lub ć. Na początku 2-go roku życia  pojawia się zjawisko mowy sytuacyjnej, zrozumiałej dla otoczenia tylko na podstawie pozawerbalnych zachowań dziecka w kontekście całej sytuacji.

3.Okres zdania koniec 2-go do końca 3-go roku życia

Dziecko zaczyna budować zdania z poznanych wyrazów
najpierw proste, pojawiają się tzw. zlepki dwuwyrazowe, np.tata wu-wu (tata idziemy na spacer), potem coraz bardziej złożone. Wzbogaca swój słownik z dnia na dzień. Pod koniec 3-go roku życia wymawia wszystkie samogłoski, spółgłoski: p, b, n, m, f, w, ś, dź, ć, k, g, t, d, n, l, j, ł. Sporadycznie pojawia się s, z, dz, a czasami sz, ż, cz, dż. Pozostałe głoski są zastępowane przez inne lub opuszczane w wymowie, np. zamiast r j (robi-jobi, ryba-yba).


4.Okres swoistej mowy dziecka koniec 3-go roku życia do rozpoczęcia nauki szkolnej (6-7 lat)
W tym czasie utrwala się wymowa głosek s, z, c, dz, ś, ź, dź, sz, cz, ż, dż, r.
W wieku 4 lat utrwalają się głoski: s, z, c, dz, sz, ż, cz, dż.
Dziecko kończąc 6-ty rok życia powinno poprawnie budować zdania, wyrażać myśli i pragnienia za pomocą poprawnie budowanych zdań i wymawiać wszystkie głoski.
W rozwoju mowy dziecka zachodzą wyraźne różnice indywidualne
dotyczą tempa, wielkości, jakości słownika i sprawności artykulacyjnej.
Dziecko w okresie przedszkolnym powinno umieć wyróżnić w zdaniu wyrazy (słowa) i głoski w słowach, a litery w wyrazach.
Dzieci z wadami mowy i opóźnionym rozwojem mowy często idą do klasy 1-szej z trzy- czteroletnim opóźnieniem w rozwoju mowy.
Zarówno mówienie, jak i odbiór mowy uzależnione są od prawidłowego funkcjonowania O.U.N, ośrodków mózgowych mowy, układu oddechowego, fonacyjnego i artykulacyjnego. W zależności od sprawnego funkcjonowania bądź uszkodzeń lub zaburzeń wyżej wymienionych mechanizmów mowy powstają różnego rodzaju wady i zaburzenia mowy.



Logopeda
Katarzyna Radzimierska-Tracz




Najczęściej spotykane wady mowy i wymowy u dzieci



Opóźnienie rozwoju mowy
proste występuje, kiedy prawidłowo rozwijające się, mające 3-4 i więcej lat rozumie mowę, spełnia polecenia słowne, a nie mówi. U takiego dziecka opóźniona jest tylko mowa czynna i potrzebuje ono terapii logopedycznej,
złożone
może występować na tle ogólnego niedorozwoju, uszkodzenie C.U.N, zaburzeń osobowości i zaniedbań środowiskowych. W tej grupie dzieci opóźniona jest także mowa bierna (rozumienie mowy),  opóźnione jest gaworzenie, a potem wymawianie pierwszych słów. Takie dzieci potrzebują zwykle wielospecjalistycznej pomocy.


Dyslalia
To zaburzenie mowy polegające na niemożności prawidłowego wymawiania jednego bądź kilku dźwięków. Jest to zaburzenie dźwiękowej strony języka, w formie zniekształcania głosek, bądź takiego ich zastępowania, że w rezultacie ich wymowa jest niezgodna z przyjętą normą.
Formy dyslalii:
jednoraka
jedna głoska jest wymawiana odmiennie,
wieloraka
kilka lub klikanaście głosek jest wymawianych niezgodnie z tradycją,
całkowita (alalia)
wszystkie fonemy ulegają zaburzeniu,


Jąkanie się
Mimo rozwoju nauki nadal nie ma jednoznacznej odpowiedzi, czym jest jąkanie się. Czy jest to zaburzenie mowy, czy zaburzenie mowy jako skutek np. schorzenia, urazu, nerwicy itd.
Przyczyną jąkania może być:
O.R.M,
przyspieszenie rozwoju mowy,
sytuacje stresowe,
nadmierne oglądanie telewizji,
różnego rodzaju nagłe, przykre sytuacje stresogenne,
jąkanie się przez naśladowanie


Objawy i okresy jąkania się
Pierwszy okres jąkania objawia się swobodnym, kilkakrotnym powtarzaniem głosek, sylab, potem słów.
W drugim okresie pojawia się lęk przed mówieniem. Jąkanie się bywa też ucieczką przed trudną sytuacją rodzinną, w przedszkolu, w szkole, wśród rówieśników.
Wyróżniamy następujące rodzaje jąkania się:
Jąkanie kloniczne
polega na powtarzaniu tej samej głoski lub sylaby,
Jąkanie toniczne
spazmatyczne zacinanie się w mowie,
Jąkanie kloniczno-toniczne, objawiające się współodruchami i logofobią (lękiem przed mówieniem)


Zaburzenia mowy i wymowy spowodowane uszkodzeniem słuchu
Upośledzenie słuchu może być przyczyną wielu zaburzeń i wad mowy, które zależą od:
wieku, w którym nastąpiło obniżenie słyszalności,
stopnia upośledzenia słuchu,
miejsca uszkodzenia narządu słuchu,
czasu trwania uszkodzenia,
środowiska, w jakim żyje jednostka z wadą słuchu.
Dziecko z wadą słuchu z trudem przyswaja mowę. Często odbiera ją zniekształconą i w takiej formie utrwala ją, a następnie odtwarza. Osoby z wadą słuchu mają ubogie słownictwo, a ich mowa jest agramatyczna i uboga w pojęcia abstrakcyjne.  


Charakterystyczne cechy mowy osób z zaburzeniami słuchu:
-słaba sprawność motoryczna narządów artykulacyjnych,
-odchylenia w mowie,
-„mylenie” samogłosek,
-mowa monotonna (brak akcentu),
-nierówne natężenie głosu,
-słyszalny oddech,
-mowa szybka lub powolna,
-opuszczanie lub zamiana w słowach głosek końcowych.
Duże upośledzenie słuchu lub całkowita głuchota, występująca w pierwszych latach życia dziecka, prowadzą do niemoty, o ile dziecko wcześniej nie zostanie zaprotezowane i poddane właściwej opiece surdologopedycznej.


Sygmatyzm - seplenienie
Wadliwe wymawianie głoski sz (zastępowanie jej głoską s) nazywa się seplenieniem. Jest to najczęściej spotykana wada wymowy.
Seplenienie to często zamienna wymowa trzech szeregów głosek:
s   z   c   dz
ś   ź   ć   dź
sz ż   cz  dż


Wyróżniamy kilka rodzajów seplenienia
Seplenienie międzyzębowe polega na międzyzębowym wymawianiu głoski sz zastępowanej głoską s.
Seplenienie wargowo-zębowe
polega na tym, że tworzy się szczelina między dolną wargą a górnymi siekaczami. Powstaje wówczas strumień powietrza, podobny do brzmienia spółgłoski f.
Seplenienie przyzębowe
przy wymowie głosek język przyciska się mocno do dolnych zębów. Brzmienie tak wymawianych głosek jest stłumione, przytępione.
Seplenienie boczne
może być prawostronne, lewostronne lub obustronne. Może powstawać w wyniku niesymetrycznego ułożenia języka, a także warg przy wymowie wyżej wymienionych głosek.
Seplenienie nosowe (rynolalia) powstaje w wyniku niedostatecznego zamknięcia przejścia z jamu ustnej do jamy nosowej. Tego rodzaju wada powstaje w wyniku nieprawidłowego funkcjonowania podniebienia miękkiego. Głoski są słabsze w wymowie i zniekształcone, ponieważ powietrze przy ich wymawianiu przechodzi przez nos, nie przez usta.


Rotacyzm - reranie
To jedna z najczęściej występujących wad wymowy, polegająca na zaburzonej artykulacji głoski r.
Przyczyny rotacyzmu:
Nieprawidłowa budowa narządów artykulacyjnych: języka, podniebienia twardego, wady zgryzu
Niska sprawność języka
Naśladowanie nieprawidłowych wzorców
Zaburzenia słuchu fonematycznego (umiejętności odróżniania dźwięków mowy, najmniejszych elementów języka
głosek)


Rodzaje rotacyzmu
Reranie właściwe polega na tworzeniu zamiast głoski r dźwięku nie występującego w języku polskim. Na wskutek zmiany miejsca artykulacji jej brzmienie jest zdeformowane. W zależności od miejsca, w którym dźwięk powstaje, rozróżniamy: reranie języczkowe, wargowe, międzyzębowe, policzkowe, podniebienne, gardłowe, nosowe, boczne, krtaniowe, wargowo-językowe, językowe boczne, hiperpoprawne, niepełne, wargowo zębowe.
Pararotacyzm
zastępowanie głoski r innymi głoskami, wymawianymi prawidłowo, najczęściej l, j, rzadziej d, n, ł, w.
Mogirotacyzm
to opuszczanie głoski r w wyrazie.


Opanowanie mowy i jej odbioru
to ważny etap w rozwoju każdego człowieka. Niezaspokojenie potrzeby mówienia we właściwym czasie wywołuje wiele komplikacji. Pierwszymi nauczycielami mowy są rodzice i opiekunowie dziecka. Komunikowanie się za pomocą mowy rodziców z dziećmi  i odwrotnie wzbogaca jednych i drugich. Im więcej wiemy o rozwoju mowy, tym wcześniej pomagamy swemu dziecku być człowiekiem.



Logopeda
Katarzyna Radzimierska-Tracz




GŁOSKA „R"


Ćwiczenia usprawniające:
1)„Guma do żucia"
Wyobraź sobie, że twój język to guma do żucia, jest ona w twoim ulubionym smaku. Spróbuj żuć swój język, tak jak zwykle żujesz gumę balonową.
2) Dzisiaj „Dzień mlaskania", a to oznacza, że możesz mlaskać do woli,  a mama i tak nie będzie zła. Masz przed sobą swoje ulubione danie, pokaż jak je jesz, nie zapomnij o mlaskaniu. (Możemy wcześniej przygotować okrągłą kartkę, na której dziecko rysuje swoje ulubione danie).
3) „Deser" Po obiedzie czas na deser, mam dla ciebie coś słodkiego, ale otrzymasz to dopiero po zajęciach, chciałabym jednak sprawdzić czy potrafisz ssać cukierka czubkiem języka.
4) „Wyścigi konne" Zamieniamy się w konie, jesteśmy na torze wyścigowym i bierzemy udział w zawodach, liczy się wytrzymałość, wygrywa ten, kto dłużej kląska językiem.
5) „Odpoczynek" Wyścig był bardzo meczący, a konie się bardzo zmęczyły, dlatego otwieramy teraz lekko buzie, język leży płasko i wykonujemy wdechy i wydechy ustami.
6) „Karmimy konie" Po odpoczynku czas nakarmić konie, teraz twój język to widły, którymi zbiera się siano dla koni i wrzuca do pojemników. Wysuń szeroki język na dolne zęby, a następnie unieś na górną wargę, pamiętaj, aby język był cały czas szeroki, w przeciwnym razie siano spadnie na ziemię.
7) „Śnieżna chmura" Jesteś śnieżną chmurą, za chwilę na czubek twojego języka położę skrawki papieru, mają one kształt śnieżynek. Twoim zadaniem jest je zdmuchnąć.
8) „Drukarka" Twoja buzia to drukarka, a język to papier. Spróbuj wysunąć język z buzi, przeciskając go przez zbliżone do siebie zęby.
9) „Pieczątki" Teraz twój język będzie stawiał pieczątki na kopertach. Twoje zęby to koperty. Koperty są ułożone na dwóch półkach; górnej i dolnej. Dotykaj językiem każdego zęba osobno, zarówno u góry jak i na dole.

Ćwiczenia przygotowawcze do wymowy głoski r: (należy przestrzegać kolejności podanych ćwiczeń)
1. Rozpoczynamy od szybkiego wymawiania głosek:
tttt
dddd
td td td td
tdn tdn tdn tdn
teda teda teda teda
tedo tedo tedo tedo
tede tede tede tede
tedu tedu tedu tedu
tedy tedy tedy tedy;

2. Ćwiczenia prowadzimy przy otwartych ustach gdyż wtedy zmuszamy język do wykonywania ruchów potrzebnych przy td.
3. Wymawiając ddddd przesuwamy palcem pod językiem w prawo i lewo pobudzając go do drgań
4. Wąski pasek papieru umieszczamy na czubku języka za górnymi zębami i polecamy dmuchać na język energicznie wymawiając ttt na następnie tr. Wówczas papierek odskoczy.
5. Prowadzimy również dużo ćwiczeń w postaci drobnych ruchów języka po podniebieniu, wymawiając przy tym trltrltrl język znajduje się za wałkiem dziąsłowym.
6. tda, tdo, tde, tdu, teda, tedo, tede, tedu, tedy, trla, trlo, trle, trlu.
7. tra, tro, tre, tru, try.
8. dra, dro, dre, dru, dry
9. TRAWA, TRASA, TRAMWAJ, TRATWA, TRAMPKI, TROJE TROCHĘ TRUDNY, TRUSKAWKA, TRYBUNA
10. DRABINA, DROGA, DREWNO, DREWNIAKI, DRUT
11. ATRA, ATRO,M ATRE, ATRU, ATRY, OTRA, OTRO, OTRE, OTRU, OTRY
12. STRAŻAK, WIATRAK, SIOSTRA, JUTRO, LUSTRO, STRUMYK, OPATRUNEK, STRUŚ, CYTRYNA
13. ADRA, ADRO, ADRE, ADRU, ADRY, ODRA, ODRE, ODRO, ODRU, ODRY
14. KOŁDRA, WIADRO, ZDROWY, BIEDRONKA, LANDRYNKI, ADRES
15. TRUDNA DROGA, DROBNY DRUK, DRUGA STRONA, DREWNIANY WIATRAK
16. Strażak niesie drabinę . Na drodze lezy drut. Siostra kupiła truskawki.
17. pra, pro, pre, pru, pry, apra, apro, apre, apru, apry
18. praca , pralka, pralnia, prasa, prosty, proszę prędko, prezent
19. drogi prezent, uprasowana wiatrówka, pierwsze piętro
20. bra, bro, bre, bru, bry, abra, abro, abre, abry abru
21. brat, brama , zebra, obroża, ubrudzony, obrazek
22. brudne ubranie , brukowana droga , oprawiony obrazek, drugie piętro
23. Bronek zapomniał adresu. W pralce jest brudne ubranie.
24. kra, kro, kre, kru, kry, akra, akro, akre, akru, akry
25. kra, kraj, kratka, kromka, kreda, kret, kruk, króilk
26. ekran, mokro, ukrop, okruszyny, pokrywka
27. grad, grabie, granbica, gromada, grobla, gruby, grupa,
28. agrafka, agrest, groch, ogryzek
29. dobry krawiec, krótki krok, drobny groch, granatowy krawat
30. Krawiec prasuje ubranie. Krysia gra na trąbce. Koło bramy chodzi kruk. W ogrodzie leżą grabie.
31. RA< RO< RE< RU< RY
32. rama, rasa, radio, ranek, rumianek, ropa, rondel, ryba, róża
33. ranna rosa, rozwinięta róża, równa kreska
34. para, kara, tara, cerata, skóra, dziura, biuro, żyrafa.
35. ogrodzony teren, aparat radiowy, arkusz papieru, stary żyrandol
36. AR<OR< ER< UR
37. żar, smar, katar, konduktor, pomidor, cukier, parter, rura, traktor, rabarbar, rower
38. Romek rozwija z papieru ser. Pod murem stoi rower. Na podwórku stoi traktor.

ZACZAROWANE WYRAZY
Odszukaj ukryte w rzędach wyrazy zaznacz je oraz wypowiedz głośno i wyraźnie. Zwróć uwagę na dokładne wypowiedzenie r, jeden z wyrazów zilustruj pod wykreślanką.
R O W E R R A K
O B R A Z R O K
R A M A F G G U
T R A M W A J K
R Y N N A G H Y
R O B A K L U Y
T O R B A M A D
G R Y R Y J E K

Logopeda
Katarzyna Radzimierska-Tracz




Wskazówki do pracy w domu


Zajęcia powinny składać się z 3 części:


1.Ćwiczenia oddechowe:
- wciąganie powietrza nosem i wydmuchiwanie ustami,
- zdmuchiwanie kawałków papieru (ustami lub przez rurkę),
- zdmuchiwanie świecy,
- puszczanie baniek mydlanych,
- wypuszczanie powietrza z jednoczesnym wypowiadaniem głosek s, ś, sz, ż, cz

2. Usprawnianie narządów artykulacyjnych:
- naśladowanie ziewania, gryzienia, żucia,
- usprawnianie warg: dmuchanie balonika
nabieramy powietrza w policzki i powoli wypuszczamy, słoneczko rozciągamy wargi jak do „i”, dziubek układamy wargi jak do „u” (można stosować naprzemiennie ze słoneczkiem), oblizywanie warg i buzi posmarowanej miodem, dżemem lub nutellą,
- kląskanie (koniki) językiem,
- ćwiczenia języka „na cztery”
jeden język wysoko, próbuje dotknąć nosa, dwa język na brodę, trzy język w lewo, dotyka policzka, cztery język w prawo, dotyka policzka,
- zabawa „Języczek wędrowniczek”
dotykamy czubkiem języka po kolei wszystkich zębów, podniebienia, wewnętrznej strony policzków, na końcu delikatne oblizywanie warg,

3. Prawidłowa wymowa głosek:
- przy szeregu sz, cz, rz, dż
zwracać uwagę na to, by czubek języka był uniesiony, nie wystawał z jamy ustnej, a wargi były ułożone w dziubek, najlepiej wypowiadać te głoski razem z samogłoskami, jako sylaby, potem, gdy wymowa jest prawidłowa, powtarzać krótkie, proste wyrazy,
- przy s, z, c, dz
język na dole jamy ustnej z czubkiem przy dolnych zębach, wargi ułożone w słoneczko, postępować w tej samej kolejności co wcześniej,
- wzmacnianie czubka języka do wymowy głoski „r”
dziecko powtarza kilkakrotnie ciągi liter: td, td, td, tdu, tdu, tdu, tdo,tdo, tdo, tedo, tedo, tedo, tedu, tedu, tedu; należy zwracać uwagę na to, by przy wymowie głoski „r” dziecko nabierało dużo powietrza i całą siłą je wypuszczało mówiąc „r” (wywoływanie wibracji), a czubek języka znajdował się przy górnych zębach,

Wszystkie ćwiczenia należy kilkakrotnie powtarzać, np. jedna seria
5 powtórzeń, wybierając kilka w danym dniu. Czas trwania takich zajęć nie powinien przekraczać 15 minut, 2-3 razy w tygodniu. Najlepiej, gdy ćwiczenia przybierają formę zabawy i wykorzystywane są wyrazy dźwiękonaśladowcze.


Logopeda
Katarzyna Radzimierska-Tracz




Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego